Wanneer wordt een move van jou?

Tim Hardaway vond de crossover niet uit. Manu Ginóbili vond de Eurostep niet uit. De skyhook kreeg zijn naam van een commentator. En één dribbel kan, afhankelijk van waar je basketball hebt leren kennen, zowel de Shammgod als de Bodiroga heten. In basketballcultuur draait ‘eigendom’ van een move vaak minder om wie hem als eerste deed dan om wie hem onvergetelijk maakte.

In een artikel over de Servische 3x3-speler Dejan Majstorović gebruikte FIBA een opvallende omschrijving. Majstorović zette zijn verdediger op het verkeerde been met wat FIBA de ‘Shammgod — or Bodiroga move’ noemde. Majstorović zelf vertelde dat hij de beweging had afgekeken van de Servische legende Dejan Bodiroga.

Dat ene zinnetje vertelt iets groters over basketballcultuur. Want aan de andere kant van de Atlantische Oceaan draagt vrijwel dezelfde dribbel de naam van God Shammgod. Zelfde familie van bewegingen. Andere held. Andere herinnering.

Een profiel op de site van de Dallas Mavericks maakt het verhaal nog minder netjes: vergelijkbare versies waren al eerder in Europa te zien, terwijl Bodiroga zijn variant daar beroemd maakte en Shammgod zijn naam aan de beweging in de Amerikaanse basketballcultuur verbond. Dus van wie is die move eigenlijk?

Uitvinden is lang niet altijd genoeg

Bij signature moves vertellen we de geschiedenis graag alsof één speler op een dag iets volledig nieuws bedacht. Zo eenvoudig werkt het meestal niet. Neem de crossover. Tim Hardaway werd er in de jaren negentig zo sterk mee geassocieerd dat zijn versie bekend werd als de Killer Crossover en daarvoor als de UTEP Two-Step.

Maar NBA.com is daar zelf expliciet over: Hardaway vond de crossover niet uit. Hij was de speler die hem beroemd maakte. Met Manu Ginóbili gebeurde iets vergelijkbaars. De Eurostep bestond al voordat Ginóbili in de NBA arriveerde. NBA.com beschrijft hem niet als de uitvinder, maar als de speler die de beweging in de NBA populair maakte nadat hij hem al in Argentinië en Italië gebruikte.

Dat onderscheid is belangrijk. Een speler hoeft een beweging niet als eerste te hebben uitgevoerd om er cultureel mee verbonden te raken. Hij moet ervoor zorgen dat mensen bij die beweging aan hém denken.

Twintig NBA-wedstrijden. Een move die bleef.

Geen voorbeeld maakt dat duidelijker dan God Shammgod. Volgens de officiële NBA-statistieken speelde hij twintig reguliere NBA-wedstrijden, allemaal voor Washington in het seizoen 1997-98. Toch is zijn naam in basketballcultuur blijven hangen. Niet vanwege zijn NBA-statistieken. Vanwege een dribbel.

Shammgod vertelde later dat de beweging tijdens Providence's NCAA Tournament-run in 1997 eigenlijk ontstond toen een andere move misging. De bal kwam verder voor hem terecht dan bedoeld; hij haalde hem met zijn andere hand terug en er ontstond iets wat later zijn naam zou dragen. In de jaren daarna werd de beweging gekopieerd door NBA-spelers en spelers op courts over de hele wereld.

Er zit iets bijzonders in. Een NBA-loopbaan van twintig wedstrijden kan bijna volledig verdwijnen uit het collectieve geheugen. Een fractie van een seconde met een basketball kan blijven.

Maar spelers geven hun moves niet altijd zelf een naam

Kareem Abdul-Jabbar ontwikkelde zijn beroemde hook shot vanuit een beweging die al lang in basketball bestond. NBA.com beschrijft hoe zijn hook zich onder meer ontwikkelde vanuit het oefenen van de Mikan Drill; hook shots waren op zichzelf niets nieuws. Zijn versie werd iets anders: hoger, moeilijker te blokken, steeds opnieuw herkenbaar.

En vervolgens kwam er een naam. De term skyhook werd volgens NBA-bronnen bedacht door Milwaukee Bucks-commentator Eddie Doucette. Doucette stond bekend om zijn talent om spelers, plekken en acties tijdens wedstrijden namen te geven. Dat is een belangrijk onderdeel van het proces dat vaak wordt vergeten.

De speler maakt de beweging. Maar iemand anders kan het verhaal ervan maken. Een commentator. Een tegenstander. Fans op een playground. Televisie. Later YouTube, Instagram of TikTok. Een signature move heeft publiek nodig.

Soms onthoudt de naam niet de speler, maar de plek

Nikola Jokić heeft ondertussen een beweging waarvan de naam niet rechtstreeks naar hem verwijst. De Sombor Shuffle is vernoemd naar Sombor, zijn geboortestad in Servië. Volgens NBA.com ontstond de onorthodoxe one-legged fadeaway toen Jokić herstelde van een enkelblessure en probeerde zijn geblesseerde been minder te belasten tijdens het schieten.

De move draagt dus geen achternaam. Hij draagt een stukje biografie. Bij Hakeem Olajuwon werd zijn bijnaam onderdeel van de Dream Shake. Bij Ginóbili werd een heel continent samengevat in de Eurostep. Bij Jokić werd het een Servische stad. Bij Shammgod werd het simpelweg een naam. De NBA behandelt al deze voorbeelden inmiddels als onderdeel van de taal van zijn ‘signature moves’.

Basketball benoemt beweging daarmee op een manier die veel meer zegt dan alleen hoe je iets uitvoert. Een naam vertelt ook wie we ermee associëren.

En daar wordt het interessant

Als twee basketballculturen dezelfde beweging anders noemen, is één van die culturen dan fout? De Shammgod/Bodiroga is juist interessant omdat het antwoord waarschijnlijk minder belangrijk is dan de vraag. Basketballbewegingen reizen. Spelers zien elkaar. Ze kopiëren. Ze veranderen details. Ze nemen iets mee van een playground naar college, van Europa naar de NBA, van professioneel basketball terug naar een pleintje waar een kind dezelfde move een dag later probeert.

Maar basketball gaat daarin nog een stap verder. De naam wordt een vorm van geheugen. Wie een move als eerste uitvoerde en wie hem uiteindelijk beroemd maakte, hoeven niet dezelfde persoon te zijn. Dat maakt de term signature move eigenlijk veel preciezer dan ‘uitvinding’. Een signature is geen patent. Het is een handtekening.

Kopiëren is het moment waarop een move groter wordt dan zijn maker

NBA.com noemt de competitie zelf soms een ‘copycat league’: succesvolle moves worden bekeken, geleend, aangepast en toegevoegd aan het repertoire van de volgende speler. Daarom verdwijnt een goede move uiteindelijk ook weer bij zijn oorspronkelijke eigenaar vandaan.

Kinderen leren een Eurostep zonder ooit Ginóbili te hebben zien spelen. Een guard doet een Shammgod zonder God Shammgod's twintig NBA-wedstrijden te kennen. Een one-legged fadeaway hoeft niet meer alleen Dirk Nowitzki te zijn. Dat lijkt alsof een speler zijn move kwijtraakt. In werkelijkheid is het bijna het tegenovergestelde.

Een move wordt pas echt onderdeel van basketballcultuur wanneer anderen hem willen hebben. En juist daar ontstaat de paradox van culturele eigendom: wanneer iedereen hem begint te kopiëren, maar je naam eraan blijft hangen.

Bronnen

FIBA Basketball (2022), Majstorovic gets chance to join history books at Crelan FIBA 3x3 World Cup 2022 - source — https://www.fiba.basketball/en/news/3x3worldcup-2022-news-majstorovic-gets-chance-to-join-history-books-at-crelan-fiba-3x3-world-cup-2022

NBA.com, Brian Martin (2022), Signature impacts of Tim Hardaway, Manu Ginobili, Lindsay Whalen and Swin Cash - source — https://www.nba.com/news/remembering-tim-hardaway-manu-ginobili-lindsay-whalen-and-swin-cash

NBA.com, God Shammgod - Career Statistics - source — https://www.nba.com/stats/player/1539/career

Dallas Mavericks / NBA.com, Dwain Price (2020), God Shammgod finds purpose in life, has his own sneaker release on Monday - source — https://www.nba.com/mavs/godshammgod

Dallas Mavericks / NBA.com, In The Shadows: The Stories of God Shammgod & Mike Procopio - source — https://www.nba.com/mavs/en-las-sombras-las-historias-de-god-shammgod-y-mike-procopio-in-the-shadows-the-stories-of-god-shammgod-mike-procopio

NBA.com, Kareem Abdul-Jabbar's signature sky hook notably absent in NBA's copycat world - source — https://www.nba.com/news/kareem-abdul-jabbar-skyhook-absent-modern-nba

Portland Trail Blazers / NBA.com, The Master of Nicknames: Eddie Doucette Takes Home the Curt Gowdy Award - source — https://www.nba.com/blazers/master-nicknames-eddie-doucette-takes-home-curt-gowdy-award-0

NBA.com (2023), 15 interesting facts about No. 15, Nikola Jokic - source — https://www.nba.com/news/15-interesting-facts-about-number-15-nikola-jokic

NBA.com, Signature Moves - source — https://www.nba.com/watch/list/collection/signature-moves

NBA.com, When Mavericks' Dirk Nowitzki finally retires, his signature move will live on - source — https://www.nba.com/news/even-when-mavericks-dirk-nowitzki-finally-retires-his-signature-move-will-live